Maria Tenhemelopneming

Dit groot Mariafeest wist als weinig andere een afwisselend allegaartje van gezangen te verzamelen!
De oudste handschriften vermelden enkel de vorige gradualezang ”Propter veritatem” . Een graduale uit 1511 vermeldt: introitus “Vultum tuum” (nu gezongen op 14 aug.) – offertorium “Offerentur” (feest H.Agatha) – communio “Dilexisti” (mis H.Weduwen) en zelf mochten wij de komst beleven van het nieuwe introitus “Signum magnum”!

Introitus:”Signum magnum – Een groot teken verscheen aan de hemel: een vrouw, bekleed met de zon, de maan onder haar voeten en op haar hoofd een kroon van twaalf sterren. – Een mooiere tekst kon men in het laatste concilie niet bedenken, voor de ten hemel opgenomen Moeder Gods! Koorleider Dom Jean-Claire (Solesmes) kreeg de opdracht om de tekst melodisch te bewerken en die liet zich hiervoor inspireren door het introitus “In virtute tua” (473): mis voor een martelaar.
Analoog opgebouwd, kreeg introitus “Signum magnum” drie zinnen, met voor – en nazin, die allen afzonderlijk bewerkte melodietjes blijken te zijn.
De eerste zin start heel eenvoudig, enkel met de noten – fa sol la-, maar “apparuit”, schijnbaar bewonderend, mag na een tristropha op do, naar hoogtepunt mi stijgen. Rustig vermeldend klinkt “mulier amicta” deels syllabisch, maar “sole”, de zon, werkt de halfzin meer versierd af. Ook “luna”, de maan, krijgt aandacht en “pedibus eius” mag hoger en meer uitgebreid klinken.
. De laatste zin “et in capite” vangt aan met een juiste accentuatie gelijk “desiderium”. Een zelfde woord “eius” werd gewoon overgenomen, en ook de verder afsluitende woorden kregen perfect de zelfde melodie. Enkel het woord “stellarum” bracht een klein probleem, daar het accent hier niet juist kon vallen gelijk bij “tribuisti”!

Introitus:”Gaudeamus” - Laat ons allen blij zijn in de Heer: wij vieren de feestdag van de Maagd Maria, haar tenhemelopneming is voor de engelen een reden tot vreugde; hun lof klinkt tot voor Gods Zoon. -  De feestelijke melodie komt oorspronkelijk van het feest van de H.Agatha en werd op een Griekse tekst geschreven. Het werd vlug een geliefde melodie die voor meerdere vieringen gebruikt werd en uitstekend past op de tekst van huidig feest! Tekst en melodie bestaan uit twee zinnen. In de 1e zin worden wij allen, het hele mensdom, opgeroepen om vreugdevol  Maria’s feest te vieren. De 2e zin beschrijft de vreugde van de engelen in de hemel, die God loven om de Moeder die nu bij hen in de hemel opgenomen werd.   Feestelijk uitnodigend klinkt “Gaudeamus” en “Domino”
die blij hogerop klinkt. De nazin vraagt speciale aandacht om geen verkeerde accenten te leggen op
di-em fes-tum cele-bran-tes”“sub honore” brengt “Domino” in herinnering en ook “Mariae” mag van het hoogtepunt genieten.  “virgine” laat een blijde si horen,  die indruk maakt na de sibé van de voorzin.  In de 2e zin gaat “Assumptione” heel terecht de hoogte in met het motief van “honore”, “angeli” besluit met een motief dat we als afsluiting van “Domino” reeds een terts hoger zongen,
en met het eindwoord “Dei” een toon lager zal eindigen.

Graduale:”Audi, filia”  - Luister, dochter, zie en neig uw oor, want de koning heeft behagen gevonden in uw schoonheid. Ga op in uw luister en schoonheid, ga zegepralend voort en heers.
Ook het enige oude, origineel gezang: het graduale: “Propter veritatem” kon niet ontsnappen aan de veranderwoede van de missamenstellers , maar hier gingen zij wat voorzichtiger te werk: ze bleven bij de teksten van psalm 44, verwijderden de 1e tekst “Propter veritatem” en maakten van het vers “Audi filia” nu de 1e tekst en voegden er een nieuw psalmvers aan toe: “Specie tua”. Waar het oude graduale in een wat kleurloze 5e modus werd geschreven en het moeilijke 2e deel meer solistenwerk laat veronderstellen, klinkt diezelfde tekst “Audi, filia” nu feestelijk in de 8e modus. “vide” klinkt speels in de hoogte met slechts de noten do en re, om daarna naar hoogtepunt fa op te stijgen en mooi met 2 dalende opeenvolgingen van climacus en pes op de noot si te eindigen.
“inclina” gaat terug de hoogte in en herhaalt het dalende motief van “vide”. Ook “tuam” weet na een weelderige melodie, op de zelfde manier, maar een kwart lager, op fa te eindigen.
De 2e zin bereidt rustig de hulde voor, die aan de koning, “rex” gebracht wordt, maar laat het woord ook op dezelfde manier eindigen, hier op sol.  “specie tua” is een blij, breed mooi uitzingen.

Alleluia:“Assumpta est”– Maria is in de hemel opgenomen; de schare van de engelen verheugt zich-
Dit is een echt vreugdevol gezang dat wat allure heeft van een volkslied en even modaal als tonaal in de toonladder van do-groot kan gedacht worden! De melodie dient de tekst zo goed, dat spontaan kan gedacht worden hier het origineel voorhanden te hebben. Niet waar! Oorspronkelijk werd deze oude melodie geschreven op de tekst: “Te gloriosus Martyrum chorus” en ook gebruikt voor “Te gloriosus Apostolorum chorus” (feest apostelen Matthias en Bartholomeus). “Alle-(luia)” stijgt op van do naar la en laat “(Alle)-luia” verder hoger op en neer gaan. Het 1e jubilusdeel herneemt dat laatste  deeltje en daalt met twee brede climacussen terug naar grondnoot do. Een laatste deel is een op – en neergaan met het beginmotief van “Alleluia”. De 1e zin van het vers: “Assumpta est” is eenvoudig en zangerig opgebouwd, gaat niet hoger dan la. De 2e zin heeft een tegenovergesteld karakter, met “gaudet” wordt bijna uitbundig, vreugdig de hoogte ingezongen! “exercitus” is de zuivere herneming van “Alleluia”, en “angelorum” is, buiten de twee lage beginnoten, de herhaling van de jubilus.

Offertorium: “Assumpta est” - Maria is in de hemel opgenomen, de engelen verheugen zich; zij prijzen en zegenen de Heer – Ook hier hebben wij, zoals bij introitus en alleluia een tekst die uitzonderlijk niet komt uit psalmen of evangelie. Het is een soort verkondigen van een gebeurtenis of een feit. Heeft de vreugde van de engelen hier de aanleiding aan gegeven? maar in de 11e eeuw werd de tekst aangepast aan het offertorium “Angelus Domini” van paasmaandag (217), waar het ook om een engel gaat die de verrijzenis van de Heer komt melden! Maar ook daar ging men de melodie zoeken in een ouder offertorium “Posuisti” van het feest van de h. Gorgonius (9 sept).
Het offertorium is een blij, levendig gezang dat mag wedijveren met graduale en alleluia. Het zal wellicht meer toeval zijn, maar “Assumpta” begint met de melodie van “et collaudant”  van het introitus! “Maria” klinkt terecht hemelwaarts. De grote vreugde van de engelen wordt bijna juichend uitgezongen  bij de woorden “gaudent”  en “collaudantes”.  “benedicant”  volgt hier wel wat rustig op, maar de oorspronkelijke tekst die hier gevolgd wordt: “Quem querimus” is hier wel de oorzaak van. Het blijde “surrrexit” dat daar op volgt, geeft ook “Dominus” hier een mooie melodie.

Communio: “Beatam me dicent”. Waar alle gezangen in de loop der geschiedenis vervangen werden en het laatste concilie ook het introitus “Gaudeamus”  door “Signum magnum” wenste te vervangenstond ook de eeuwenoude communiezang “Optiman partem” dit lot te wachten. Het werd vervangen door een nieuw gezang op tekst van een vers van het “magnificat”. Waar het bekend is dat monnik Dom Jean-Claere van Solesmes de opdracht kreeg om “Signum magnum” te componeren, kan verondersteld worden dat ook dit nieuwe communio  van zijn hand kan zijn!
- Elk geslacht prijst mij zalig, omdat Hij die machtig is, aan mij zijn wonderwerken deed. -  Het werd een eenvoudig gezang, uit 2 melodische zinnen bestaande. “Beatam me dicent” klinkt rustig verhalend, enkel met 3 noten: -fa sol la-.  “omnes” wordt iets lager, en ”generationes”  iets hoger benadrukt.  De 2e zin “quia fecit” is de exacte melodische kopie van de 2e zin “et erit in die” van communio “Ecce Dominus” van de 3e adventsmaandag (26). Misschien liet de componist zich leiden door het woord “magna” , dat in beide teksten een belangrijke rol speelt: daar, het “groot licht” dat verscheen en hier, de “grote dingen” die de Heer deed! Het is mooi gevonden: de opgang van “fecit” naar het enige hoogtepunt “mihi”, en “magna” die rustig lager uitgezongen wordt. Verder schijnt “qui” terug aandacht te vragen voor “potens est”: voor Hij die machtig is.